Dorosłe dzieci emocjonalnie niedojrzałych rodziców. Jak przeszłość może wpływać na Twoje dzisiejsze relacje?

Wielu dorosłych ludzi, którzy świetnie radzą sobie w sferze zawodowej, w relacjach intymnych doświadcza stałego napięcia: czują przymus nieustannego zadowalania partnera, panicznie boją się konfliktów, biorą na siebie winę za każdy kryzys w związku lub podświadomie wiążą się z osobami chłodnymi i niedostępnymi.

U podłoża tych trudności nierzadko leżą doświadczenia z domu rodzinnego, w którym potrzeby emocjonalne dziecka musiały zostać podporządkowane nastrojom i oczekiwaniom rodziców.

Czym charakteryzuje się emocjonalna niedojrzałość dorosłych?

Pojęcie emocjonalnej niedojrzałości rodziców spopularyzowała dr Lindsay Gibson. Nie musi ono oznaczać skrajnej przemocy fizycznej ani nałogów – często dotyczy rodzin z pozoru dobrze funkcjonujących, w których jednak brakowało przestrzeni na bezpieczne przeżywanie emocji:

• Niska tolerancja na niewygodne uczucia: Drobny sprzeciw dziecka lub odmienne zdanie wywołują u rodzica wybuch gniewu, oskarżenia lub demonstracyjne obrażanie się.
• Egocentryzm w relacji: Rozmowy koncentrują się wokół spraw rodzica; sukcesy i trudności dziecka bywają bagatelizowane lub sprowadzane do problemów dorosłego.
• Brak empatii: Uczucia dziecka są unieważniane komunikatami: „Przesadzasz”, „Nie masz na co narzekać”, „Ja w twoim wieku miałem o wiele gorzej”.
• Stosowanie kar relacyjnych: Długie ciche dni, wycofywanie czułości i wzbudzanie w dziecku poczucia winy za nastroje dorosłego.

W części takich rodzin dziecko doświadcza zjawiska parentyfikacji – odwrócenia ról, w którym to małoletni staje się powiernikiem, rozjemcą lub emocjonalnym opiekunem własnego rodzica.

Przeszłość to nie wyrok: rola odporności psychicznej

Należy unikać sztywnego determinizmu. To, że dorastaliśmy w trudnym emocjonalnie środowisku, nie oznacza, że każdy z nas rozwinie identyczne schematy interpersonalne.

Zgodnie z badaniami nad odpornością psychiczną (resilience), obecność choćby jednej bezpiecznej, wspierającej osoby dorosłej w dzieciństwie (np. babci, nauczyciela, trenera) oraz późniejsze pozytywne doświadczenia w relacjach przyjacielskich i partnerskich stanowią silny czynnik chroniący.

Niemniej u wielu osób powtarzają się określone mechanizmy obronne:

Na małym ekranie tabelę można przesuwać w poziomie.

Jak pracować nad przerwaniem międzypokoleniowych schematów?

• Nazwij fakty i pożegnaj iluzje: Pierwszym krokiem jest zaakceptowanie emocjonalnych ograniczeń rodziców. Próby wymuszenia na nich po latach dojrzałych przeprosin lub empatii często kończą się ponownym zranieniem. Uznanie prawdy o przeszłości pozwala zdjąć z siebie ciężar ich naprawiania.
• Odzyskaj kontakt z własnymi potrzebami: Dzieci niedojrzałych rodziców potrafią bezbłędnie skanować otoczenie w poszukiwaniu nastrojów innych ludzi, gubiąc jednocześnie kontakt z samym sobą. Zadawaj sobie proste pytania: „Co ja teraz czuję?”, „Czego potrzebuję?”, „Na co mam ochotę?”.
• Ćwicz stawianie zdrowych granic: Mówienie „nie” rodzicom lub partnerowi nie jest agresją – to podstawowy warunek higieny psychicznej. Masz prawo zakończyć rozmowę, w której jesteś atakowany, lub odmówić spełniania próśb przekraczających Twoje siły.

Rola konsultacji psychologicznych i psychoterapii

Praca nad schematami relacyjnymi wyniesionymi z domu rodzinnego może być prowadzona w ramach konsultacji psychologicznych oraz psychoterapii (np. w nurcie Terapii Schematów czy terapii poznawczo-behawioralnej). W bezpiecznym kontakcie ze specjalistą uczymy się rozpoznawać dawne mechanizmy obronne i budować bliskość z pozycji dojrzałego dorosłego.

Kwestia relacji z rodzicami w dorosłym życiu zawsze wymaga zindywidualizowanego podejścia. W niektórych przypadkach możliwe jest wypracowanie kontaktu opartego na jasnych granicach, w innych – zwłaszcza przy doświadczeniu przemocy – czasowe lub trwałe ograniczenie kontaktu bywa koniecznym krokiem w procesie ochrony własnego zdrowia psychicznego.

Pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czy muszę całkowicie zerwać kontakt z rodzicami, aby odzyskać spokój?+

Nie ma jednej uniwersalnej reguły. Wiele osób po uporządkowaniu swoich granic potrafi utrzymać tzw. kontakt zdystansowany – spotkania na neutralnym gruncie, z jasno określonym czasem trwania i bez wchodzenia w dawne gry emocjonalne. Decyzja o formie kontaktu zależy od Twojego poczucia bezpieczeństwa.

Skąd mam wiedzieć, czy w wychowaniu własnych dzieci nie powielam błędów rodziców?+

Zauważanie własnych potknięć, gotowość do refleksji i chęć poszukiwania wiedzy to najważniejsze czynniki chroniące Twoje dzieci. Dobre rodzicielstwo nie polega na nieomylności, lecz na gotowości do naprawiania relacji po trudnych momentach.

Konsultacje psychologiczne dla dorosłych – Wrocław i online

Jeśli czujesz, że dawne schematy utrudniają Ci budowanie satysfakcjonujących związków, zapraszam na konsultacje psychoedukacyjne i wsparcie psychologiczne:

Bibliografia

1. Forward, S. (2013). Toksyczni rodzice. Jak się uwolnić od bolesnej spuścizny i zacząć nowe życie. Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
2. Gibson, L. C. (2018). Dorosłe dzieci emocjonalnie niedojrzałych rodziców. Jak uwolnić się od przeszłości i zacząć nowe życie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
3. Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2014). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.